Đôi điều suy nghĩ về Tiếng Sài Gòn - phần 1

Nam Bộ là vùng đất mới, được thành lập trên dưới 300 năm, nếu kể từ năm 1968 là năm Chúa Nguyễn lập Phiên Trấn dinh, thiết lập hệ thống hành chính (1,2). Phương ngữ Nam Bộ (PNNB) cũng hình thành và phát triển trên 3 thế kỷ nay. Đó là quá trình hội tụ của nhiều dạng tiếng nói địa phương khác nhau mà người Việt từ các nơi miền ngoài mang tới, bên cạnh đó còn có sự tiếp xúc vay mượn qua lại với ngôn ngữ của các dân tộc cùng sinh sống ở vùng đất này.
Sài Gòn - do vị thế của mình - vì vậy Sài Gòn luôn giữ vai trò trung tâm kinh tế - văn hóa của vùng đất Nam Bộ. Tiếng Sài Gòn tiêu biểu cho Phương ngữ Nam Bộ. Muốn tìm hiểu đặc điểm của tiếng Sài Gòn, trước tiên phải nói đến đặc điểm văn hóa - xã hội của Sài Gòn - nay là Thành phố Hồ Chí Minh - là một thành phố đa dạng, phức tạp. Ở thành phố này, người Việt từ mọi miền đất nước: Nam, Trung, Bắc và các dân tộc ít người khác: Hoa, chăm, khơ me, ...Ngay người dân Nam Bộ cũng khác thế, chúng ta bắt gặp ở đây không thiếu người của một tỉnh nào. Vì thế, tiếng nói chủ yếu ở Sài Gòn là Phương ngữ Nam Bộ  trên cơ sỡ của tiếng nói tiếng Việt phổ thông và có ảnh hưởng của các phương ngữ khác. Có thể nói, tiếng Sài Gòn là một bán phương ngữ (phương ngữ trung gian, chuyển tiếp).
Nói chung, tiếng Sài Gòn chỉ khác với tiếng nói của các tỉnh Nam Bộ ở ngữ điệu mà người ở vùng khác đến sẽ nhận ra ngay. Tiếng Nam Bộ tương đối thống nhất về mặt ngữ âm giữa các địa phương. Nhiều nhà nghiên cứu đã cố gắng tìm kiếm một vài thổ ngữ ở Phương ngữ Nam Bộ nhưng đã không tìm thấy. Rải rác ở đâu cũng có người nói r->d, r->g: ví dụ như từ đi ga (là từ đi ra); guộng (ruộng),...ê->i (đứng trước các âm cuối m,p ) : /im/ (êm); /mìm/ (mềm); cơm níp (nếp); /quại/ (ngoại),...
Trong tiếng nói, cái phản ánh văn hóa - xã hội, địa lý tự nhiên...rõ nhất là từ vựng - ngữ nghĩa. Nam Bộ là vùng đất nhiều sông lắm rạch nên nhóm từ chỉ sông nước rất phong phú, là nguồn đóng góp của PNNB vào ngôn ngữ toàn dân: rạch, vàm, xẻo, con lươn, bùng binh, tắt, lung, láng...nước lớn, nước ròng, nước rong, nước đứng, nước ương,...
Ruộng vườn xanh tươi ngày nay là kết quả của bao nhiêu thế hệ cha ông từ các miền ngoài vào khai phá vùng đất đầm lầy, hoang vu: “Dưới sông sấu lội, trên rừng cọp um” và “chim trời cá nước” ai bắt được, người ấy hưởng. Vì thế tính cách người Nam Bộ là tính cách của những người đi khao phá, tự do phóng khoáng hơn. Nếu như giữ đường phố Sài Gòn, bên cạnh những người ăn mặt thời trang hiện đại mà xuất hiện cái đầu búi tó chẳng ai ngạc nhiên thì nói “đi làm” hay “đi mần” cũng không ai cười nhà quê. Trong cách xưng hô, nói đến vợ hay chồng mình, khác với người miền Bắc dùng từ “nhà tôi” trang trọng.
PTS Trần Thị Ngọc Lang - Kiến Thức Ngày Nay - 260 - 1997
06/07/2017

Gửi bình luận

Tên của bạn *
Email *
Cảm nhận *